Inne recenzje: Opowieść podręcznej

Opowie?? podr?cznej (1990)
Re?yseria: Volker Schlöndorff
na podstawie powie?ci Margaret Atwood

Któ? nie my?la? – tak jak ja – ?e wiek XIX, a potem XX i ówczesny rozwój nauki i sztuki roz?wietli? mroki niewiedzy, ?e mamy wytyczony jasny i prosty szlak do przysz?o?ci, ?e wystarczy tylko si? go trzyma?? Tymczasem nast?pi? XXI wiek i powszechna nieoczekiwana zgoda ludzko?ci na niewiedz?, ksenofobi?, ignorancj?, na akceptacj? dogmatów w miejsce odkry? naukowych rozja?niaj?cych realia ?wiata.

Cofam si? my?l? w czasie i szukam przyczyn tak, jak cz?owiek ?wiadomy dzisiejszej choroby szuka jej symptomów w przesz?o?ci. I znajduj? je. Nie, nie w nauce. Nie znaczy to, ?e si? nie myli?a, zawsze jednak o tym informowa?a w imi? uczciwo?ci intelektualnej.

G?osy ostrzegaj?ce przed dzisiejszym powszechnym trendem zaprzeczaj?cym osi?gni?ciom nauki znajduj? w sztuce. Mówi si? – i czyni si? to z lekko metaforycznym odcieniem – ?e sztuka jest jedyn? transcendencj?. Sama tak mawiam, nie absolutyzuj?c bynajmniej sztuki. Jest w tym raczej ?wiadomo?? wra?liwo?ci artysty, z?o?onych zwi?zków mi?dzy nim a procesem twórczym i samym dzie?em sztuki, rola artystycznego postrzegania, które cz?sto wyprzedza (czy uzasadnia) odkrycia naukowe. Ot, jeden z wielu przyk?adów: o roli ?wiat?a i jego wp?ywie na widzenie ?wiata ogó? spo?eczno?ci przekona? si? wizualnie dopiero dzi?ki impresjonizmowi.

W podobny sposób zawi?e zwi?zki cz?owieka z wiedz? wyja?nia? ju? Flaubert, ostrzegaj?c w powie?ci „Bouvard et Pécuchet” przed zaborem nauki przez osoby niekompetentne. A podkre?li? nale?y, ?e czyni? to ju? w epoce powszechnego entuzjazmu dla roli poznania i pozytywistycznego spojrzenia na ?wiat. Tak?e Stanis?aw Lem by? pe?en sceptycyzmu wobec optymistycznej wersji dziejów. A Margaret Atwood niedawno, bo w roku 1985, napisa?a „Opowie?? podr?cznej”. Pokaza?a w niej wizj? ?wiata, pozornie tylko futurystyczn?, wizj?, która tak szybko spe?nia si? w naszej rzeczywisto?ci.

W 1990 roku powsta? na podstawie tej powie?ci przejmuj?cy film Volkera Schlöndorffa.

Niedaleka przysz?o??. W wielu rejonach ?wiata panuje chaos. Na terenie Stanów Zjednoczonych powstaje Republika Gilead. Obejmuj? w niej w?adz? „ludzie, którzy zamiast tworzy? przysz?o??, wol? zachwala? rol? swych przodków w przesz?o?ci” [parafraza zdania z „Knick” - przyp. red.]. Wola bo?a staje si? obowi?zuj?c? ideologi?, a kobieta musi dostosowywa? si? do roli, któr? wyznaczy?y jej przed wiekami bliskowschodnie plemiona pasterskie, powo?uj?c si? na bli?ej nieokre?lonego boga. Jest podrz?dnym elementem ?wiata m??czyzn. A jej naczelnym zadaniem jest rodzenie niezale?ne od jej uczu? i woli. Wystarcza wola m??czyzny – ona ma spe?nia? tylko rol? ?ywego inkubatora. Je?li b?dzie si? opiera?a, nale?y j? podporz?dkowa? sobie si??.

Ale mo?liwe te?, ?e jej jajniki b?d? bezu?yteczne. Wtedy, je?li ma wystarczaj?c? urod?, mo?e zapracowa? na swoje istnienie w tajnym rz?dowym przybytku uciechy. Albowiem dekretami nie uda?o si? odwo?a? praw natury - m??czy?ni wci?? po??daj?, cho? w oficjalnie obowi?zuj?cej ideologii zbli?aj? si? do kobiet jedynie w zbo?nym celu prokreacji.

W takim ?wiecie ?yje bohaterka filmu. Czy tylko ona? Czy podobna rzeczywisto?? nie zacz??a wpe?za? do naszego ?ycia ju? w 1990 roku razem z religi? w szko?ach? Za ni? przysz?a w 1993 roku pierwsza ustawa zakazuj?ca aborcji. Ale to - moim zdaniem - tylko przymiarka do celu ostatecznego, do uczynienia z kobiet biologicznego inkubatora, do przymusu rodzenia w ka?dym wypadku. Zatem powtarzam pytanie: Czy „Opowie?? podr?cznej” to rzeczywi?cie fikcja?

Maria Filipowicz

tekst: Maria Filipowicz
© Protest kobiet 2016, www.protestkobiet.pl

 Seattle Seahawks Womens Jersey
Muzyka (Girls on Fire - Siła kobiet)
Muzyka (Maria Sadowska - Pole walki)
Muzyka (El Banda - Wściekły szpaler)
Muzyka (Klaudia Lewandowska - Rewolucja parasolek)
Muzyka (Czarownica z Chwaliszewa)
Muzyka (Flow - Zgiełk)
Muzyka (Ania Sool - Aborcja)
Muzyka (Maria Sadowska - Dzień kobiet)
Film (Fanpage.it - "Slap her")
Film (Super Bowl 2015: Domestic Violence PSA)
Film (kampania społeczna Women Not Objects)
Film (Thames Valley Police - Tea and Consent)
Zdjęcia (fot. Jakub Wronko, mod. Justyna Napiórkowska - Cisza, czyli przemilczana historia)