Dyskryminacja (cz. 1): Kobiety na rynku pracy

fot. Elżbieta Podleśna
Przyjrzyjmy się, jak wygląda w Polsce dyskryminacja kobiet w kilku wybranych obszarach – na rynku pracy (cz. 1), w życiu publicznym (cz. 2) i w życiu prywatnym (cz. 3). Opracowanie powstało na podstawie współczesnych badań naukowych i statystycznych.

Proces dyskryminowania kobiet zaczyna się już w ich dzieciństwie. Rodzice, nauczyciele, opiekunowie wychowując dziewczynki wtłaczają je w stereotypy kulturowe, przygotowując przede wszystkim do tradycyjnie pojmowanej roli. Kobieta ma rodzić mężczyźnie dzieci, zajmować się domem, uznać, że główną rolą mężczyzny w rodzinie jest zarabianie pieniędzy. Nie ma prawa do sprzeciwu albo w ogóle nie przyznaje się jej prawa do własnego głosu.  Ogólnie rzecz ujmując starsze pokolenie przekazuje kolejnym pokoleniom szkodliwe przekonania, często nawet nie zdając sobie sprawy z ich konsekwencji.

Przyjrzyjmy się jak wygląda w Polsce dyskryminacja kobiet na przykładach kilku wybranych obszarów życia – na rynku pracy, w życiu publicznym i w życiu prywatnym. Opracowanie powstało na podstawie współczesnych badań naukowych i statystycznych.

Kobiety na rynku pracy

Szczęśliwie pożegnaliśmy już czasy, w których podjęcie przez kobietę pracy spotykało się z niezrozumieniem i ostracyzmem społecznym. Nie oznacza to jednak, że mamy w Polsce pełną równość płci w sferze zawodowej. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego (GUS), w 2015 r. aktywnych zawodowo było 65% Polaków i tylko 48,6% Polek (wliczono w to także kobiety zatrudnione, ale chwilowo niepracujące, np. pozostające na urlopach macierzyńskich), co nie stawia nas w zbyt korzystnym świetle w stosunku do reszty Europy. Z kolei kobiety pracujące otrzymują przeciętnie 16% niższą pensję od ich kolegów [Eurostat, 2013, za: Jaśko, Szastok 2015], przy czym ta dysproporcja jest tym większa, im wyższe stanowisko, lub gdy kobieta jest matką.

Czym można wytłumaczyć tak odmienne wycenianie przez pracodawców pracy kobiet i mężczyzn? Różnice w kapitale zawodowym nie wyjaśniają aż tak dużej dysproporcji, w wielu przypadkach niestety wkraczają do gry uprzedzenia. Według przeprowadzonych licznych badań to stereotypy są przyczyną gorszej oceny kompetencji zawodowych kobiet (zwłaszcza matek), a także przekonania, że kobiety nie nadają się do niektórych zawodów (np. informatyk, inżynier). Wiąże się to z przypisywaniem kobietom cech sensu stricto społecznych, takich jak opiekuńczość, troskliwość, wrażliwość, które to cechy są przez pracodawców mniej cenione niż cechy „męskie” np. umiejętność przewodzenia innym czy zdecydowanie. Co ciekawe, jeżeli kobieta zacznie zachowywać się wbrew stereotypowi (tj. w sposób uznawany za męski), jej kompetencje w oczach pracodawcy – a przy tym szanse na zatrudnienie, dobrą płacę czy awans – także maleją. Szach, mat.

Interesujący jest również fakt, że ojców zasadniczo postrzega się lepiej pod względem zawodowym niż bezdzietnych panów, pracodawcy chętniej ich zatrudniają i awansują. Z kolei matki są oceniane zdecydowanie gorzej w porównaniu z ich nieposiadającymi dzieci koleżankami [Correll, Benard, Paik, 2007, za: Jaśko, Szastok 2015].

Stereotypy kształtują też zachowania i reakcje samych kobiet, a więc mówiąc wprost – kobiety zachowując się zgodnie ze stereotypem same pogłębiają problem nierówności i dyskryminacji. Jak ładnie to ujęły Jaśko i Szastok [2015]: „mniejsze szanse kobiet na zatrudnienie mogą prowadzić do akceptacji przez nie niższych wynagrodzeń, co w połączeniu z mniejszą efektywnością negocjacyjną, wynikającą również ze świadomości stereotypów, może pogłębiać różnice w zarobkach”. Koło się zamyka.

Dzięki zmianom w prawie, a także dokumentom międzynarodowym (UE, ONZ), udało się uzyskać nieco większe zrównoważenie pod względem płci, chociażby w zarządach dużych spółek. Pamiętajmy jednak, że mówimy nadal o zaledwie kilku, kilkunastu procentach [Kompa, Witkowska, Jarosz], a ostatnie kilka lat nie przyniosło na tym polu żadnego postępu.

Anna Kolińska
"Dyskryminacja kobiet we współczesnej Polsce: Wybrane aspekty" (część 1: Kobiety na rynku pracy)
Literaturę i źródła podano pod koniec części 3 tego opracowania.

tekst: Anna Kolińska
zdjęcie: Elżbieta Podleśna
© Marsz kobiet - Strajk kobiet 2016, www.protestkobiet.pl

Rodzaje przemocy

Przemoc fizyczna

Przemoc fizyczna to każde zachowanie, którego celem jest zadanie ofierze bólu fizycznego wbrew jej woli, uszkodzenie jej ciała, pogorszenie jej zdrowia lub pozbawianie ją życia.

Przykłady

Przemoc seksualna

Przemoc seksualna to każde zachowanie mające na celu zmuszenie ofiary do podjęcia niechcianych zachowań o charakterze seksualnym lub zdeprecjonowanie (obniżenie wartości) jej seksualności.

Przykłady

Przemoc psychiczna

Przemoc psychiczna to każde zachowanie, którego celem jest umniejszanie poczucia własnej wartości ofiary, wzbudzanie w ofierze strachu oraz pozbawianie jej poczucia bezpieczeństwa i kontroli nad własnym życiem.
Przykłady

Przemoc ekonomiczna

Przemoc ekonomiczna to każde zachowanie, którego celem jest ekonomiczne (finansowe) uzależnienie ofiary od sprawcy. Przemoc ekonomiczna jest ściśle powiązana z elementami przemocy psychicznej.
Przykłady

Badania i raporty