Zapłodnienie, ciąża i rozwój prenatalny

Ci??a to szczególny stan fizjologiczny rozpoczynaj?cy si? od zap?odnienia, które dokonuje si? w górnej cz??ci jajowodu. Zap?odnienie polega na po??czeniu si? materia?u genetycznego dojrza?ej m?skiej komórki p?ciowej – plemnika, z ?e?sk? komórk? jajow?. Samo przej?cie plemnika do wn?trza komórki jajowej jest zjawiskiem wieloetapowym, zale?nym od interakcji okre?lonych bia?ek i wi??e si? z aktywacj? szeregu procesów molekularnych. Fuzja genomów obu komórek rozrodczych jest natomiast ko?cowym etapem zap?odnienia i zanim do niej dojdzie, mo?e min?? nawet 12 godzin. Zap?odniona komórka jajowa to zygota, b?d?ca zawi?zkiem organizmu. [1]

Plemniki cz?owieka s? zdolne do zap?odnienia przez ok. 5 dni, a komórki jajowe – 72 h. Uwa?a si?, ?e u cz?owieka jednym z efektów zap?odnienia „starych” jaj jest powstawanie zarodków triploidalnych (zmutowanych, maj?cych dodatkowy zestaw chromosomów), które stanowi? ok. 20% spontanicznych poronie?. [2,3] Z t? mutacj? mog? urodzi? si? wcze?niaki – maj? one charakterystyczne cechy morfologiczne, jak rozszczep wargi, ma?oocze, a uszkodzenie obwodowego uk?adu nerwowego powoduje u nich min. hipotoni? mi??niow?. Zgon takich noworodków nast?puje w okresie oko?oporodowym, zwykle w pierwszej dobie po urodzeniu. Najd?u?szy okres prze?ycia dziecka z t? mutacj? wyniós? 5 miesi?cy. [4,5]

Zygota, zarodek, p?ód

U kobiety dojrza?ej p?ciowo proces  prowadz?cy do urodzenia dziecka przebiega od powstania zygoty, poprzez stadium zarodka, a nast?pnie przez rozwój p?odu a? do porodu. W du?ym uproszczeniu mo?na przyj??, ?e zygota odpowiada poziomowi organizacji organizmu jednokomórkowych przodków zwierz?t. Wczesne stadia rozwoju zarodka cz?owieka s? anatomicznie nieodró?nialne od odpowiednich stadiów innych kr?gowców. Na przyk?ad w 30-dniowym zarodku obecne s? zawi?zki ?uków skrzelowych, które przekszta?caj? si? pó?niej w szcz?k? i ?uchw?, a zawi?zki ko?czyn przedniej i tylnej przypominaj? p?etwy ryb. Cechy gatunkowe cz?owieka odró?niaj?ce go od innych zwierz?t ujawniaj? si? w zarodku od ok. 9 tygodnia ci??y – wówczas zarodek nazywany jest p?odem. [7,8,9,10,11]

Nale?y pami?ta?, ?e ci??a stanowi obci??enie metaboliczne dla organizmu kobiety i powoduje w nim wiele zmian adaptacyjnych (rozrost ?o?yska i macicy, przygotowywanie gruczo?ów mlekowych do karmienia). Z tego powodu okres ci??y wymaga od kobiety szczególnej troski o swój organizm, m.in. rozs?dnego i przemy?lanego od?ywiania si?. Z perspektywy p?odu jest to wa?ne zw?aszcza od ok. 20 tyg., poniewa? wtedy nast?puje intensyfikacja jego wzrostu i rozwoju mózgu. [2]

Ci??a u kobiet trwa ?rednio 38-38,5 tygodni i ko?czy si? porodem. Cz?sto nieznana jest dok?adna data zap?odnienia, dlatego aktualny wiek zarodka oblicza si? metodami po?rednimi. Najbardziej pobie?ny jest podzia? kliniczny: 3 trymestry po 3 miesi?ce kalendarzowe. Urodzenie w I trymestrze i na pocz?tku II trymestru (?ci?le do 22 tyg. ci??y) nosi nazw? poronienia samoistnego i nie daje szansy prze?ycia. Po tym okresie, przy odpowiedniej interwencji medycznej, wcze?niaki maj? ju? szans? prze?ycia. [1,12,13]

Zagro?enia

Nieprawid?owy sposób zap?odnienia mo?e prowadzi? do zaburze? rozwojowych, jak np. schorzenia zwanego za?niadem groniastym (ang. hydatidiform mole), które charakteryzuje si? nienormalnym rozwojem ?o?yska, prowadz?cym w ok. 20% przypadków do nowotworu, a konkretnie z?o?liwego nab?oniaka kosmówkowego (ang. choriocarcinoma). [1]

Przyk?adem innego zagro?enia zwi?zanego z ci??? jest rozwijanie si? zarodka poza jam? macicy. Najcz??ciej jajo p?odowe umiejscowione poza macic? p?ka po pewnym czasie i ginie, co mo?e stanowi? zagro?enie dla ?ycia kobiety. Mechanizmy rozwoju ci??y pozamacicznej (?ac. graviditas ectopica) s? ró?ne – zwykle zale?? albo od nieprawid?owego dzia?ania hormonów p?ciowych, albo od nieprawid?owej budowy ?e?skiego uk?adu rozrodczego. W obu przypadkach wymagany jest natychmiastowy zabieg operacyjny lub leczenie farmakologiczne. [6]

Rozwój prenatalny cz?owieka

Plemnik wnikaj?cy do komórki jajowej inicjuje seri? procesów biochemicznych, które aktywuj? kolejno rozwój przedzarodkowy, zarodkowy i p?odowy. Rozwój prenatalny to proces ci?g?y i mi?dzy poszczególnymi etapami ci??y trudno jest wyznaczy? ?cis?e granice czasowe. Poni?ej przedstawiono ramy czasowe dominuj?ce w literaturze. [1]

Moment zap?odnienia rozpoczyna okres przedzarodkowy.

Pierwszy etap rozwoju zygoty to tzw. bruzdkowanie, które zachodzi jeszcze w jajowodzie. Zjawisko to polega na nieustannych podzia?ach komórkowych zygoty najpierw na 2 komórki, potem na 4, a? w ko?cu staje si? kul? z?o?on? z ponad 100 komórek, przypominaj?c? owoc morwy. W takiej postaci, po ok. 5 dniach jajo dociera do macicy. Kula przekszta?ca si? w p?cherzyk, którego ?ciany stanowi? komórki, a wn?trze wype?nia p?yn. Cz??? komórek wpukla si? do ?rodka i tworzy w?ze? zarodkowy, który stopniowo b?dzie si? przekszta?ca? w zarodek. Pozosta?e komórki za?, w po??czeniu z b?on? ?luzow? macicy, b?d? tworzy? ?o?ysko. [14]

Mi?dzy 7 a 9 dniem swojego rozwoju p?cherzyk osiada na powierzchni rozpulchnionej, ukrwionej b?ony ?luzowej macicy – ten etap nazywa si? zagnie?d?eniem (implantacj?). W 2 i 3 tygodniu ci??y komórki w?z?a zarodkowego formuj? 3 warstwy komórek – listki zarodkowe, z których w dalszych etapach rozwin? si? narz?dy. Okres przedzarodkowy trwa do ko?ca 21 dnia ci??y. [1,2,14]

Stadium przedzarodkowe – na tym etapie nast?puje implantacja
Stadium przedzarodkowe – na tym etapie nast?puje implantacja
?ród?o: http://stemcells.nih.gov/info/scireport/pages/chapter3.aspx
Zdj?cie: Mr. J. Conaghan

Okres zarodkowy trwa od 22 dnia do mniej wi?cej ko?ca 8 tygodnia ci??y.

W zarodku ustala si? symetria cia?a, tworz? si? zawi?zki pierwotnych narz?dów, takie jak struna grzbietowa (zast?powana wkrótce przez kr?gos?up), czy ogon, który pó?niej zanika. Powstaje te? cewa nerwowa, przekszta?caj?ca si? potem w mózgowie i rdze? kr?gowy. W okresie zarodkowym rozpoczyna si? wi?c proces neurogenezy, ale jego szczyt nast?puje w okresie p?odowym (sic!) (ok. 20 tyg.) i rozci?ga si? a? w po?ogu (po porodzie), gdy trwa jeszcze mielinizacja dróg nerwowych. Najszybciej  zaczyna funkcjonowa? uk?ad kr??enia (od ok. 3 tygodnia). Na etapie zarodkowym formuj? si? tak?e kszta?ty zarodka, jednak w ogólnym planie budowy nie pojawiaj? si? jeszcze cechy typowe dla cz?owieka. [1]

Zarodek ludzki w ró?nych stadiach rozwoju
?ród?o: https://embryology.med.unsw.edu.au/

Okres p?odowy zaczyna si? od 9 tygodnia ci??y i trwa do porodu

Nast?puje stopniowe doskonalenie si? pierwotnych narz?dów i wykszta?cenie cech zewn?trznych charakterystycznych dla noworodka. Terminu „p?ód” u?ywamy dla podkre?lenia, ?e organizm osi?gn?? nowy etap rozwoju. Mo?emy zaryzykowa? twierdzenie, ?e osobnik jest ju? uformowany, chocia? czeka go jeszcze d?uga droga do stania si? prawdziwym cz?owiekiem. Niemniej jednak pod koniec 12 tygodnia rozwoju p?ód osi?ga ju? wygl?d miniaturowego cz?owieka. W 3 miesi?cu ?ycia p?ód ma ju? pracuj?ce serce i wykazuje proste odruchy. [1,15]

W II trymestrze ci??y (4-6 miesi?c) p?ód rozwija si? dalej – od 5. miesi?ca mo?na ju? wys?ucha? prac? jego serca i wyczu? silne ruchy, zwyczajowo zwane kopaniem. Mniej wi?cej w 26. tygodniu ci??y tworz? si? po??czenia wzgórzowo-korowe, które s? kluczowe dla wykszta?cenia zdolno?ci odczuwania bólu przez p?ód. Ze wzgl?du na niekompletny rozwój uk?adu nerwowego zarodka lub p?odu, wszystkie metody aborcji do III trymestru ci??y wykonuje si? bez znieczulenia zarodka lub p?odu. [1,15,16]

W III trymestrze (ostatnie 3 miesi?ce ci??y) p?ód szybko ro?nie i w chwili przyj?cia na ?wiat ma uformowane wszystkie narz?dy. [1,15]

Aleksandra Bu

Literatura

[1] Jura C, Klag J (2005) Podstawy embriologii zwierz?t i cz?owieka. Tom 1. PWN, Warszawa.
[2] Czubaj A, Grzegorek J, Jerzmanowski A, Skoczylas R, Skwar?o-So?ta K, Sotowska-Brochocka J, Spalik K, Staro? K, Umi?ski T (2003) Biologia. Podr?cznik dla liceum ogólnokszta?c?cego, liceum profilowanego i technikum. Cz??? 2, tom 2. WSiP, Warszawa.
[3] Berril NJ, Karp G (1983) Biologia rozwoju. T?um. pod red. Tarkowski A, Matuszewski B. PWN, Warszawa. 
[4] Leisti JT (1974) The phenotype of human triploidy. Birth Defects Orig Artic Ser. 10. 4, s. 248-53
[5] CG Arvidsson et al. (1986) A boy with complete triploidy and unusually long survival. Acta Paediatr Scand. 75. s. 507-510.
[6] Pisarski T (2002) Po?o?nictwo i ginekologia. Podr?cznik dla studentów. Wyd. IV. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa.
[7] Balerstet J, Lewi?ski W, Prokop J, Sabath K, Skirmuntt G (2007) Biologia 1. Podr?cznik dla liceum ogólnokszta?c?cego. Wydanie drugie. Operon, Gdynia.
[8] Klossner N. Jayne (2005) The fetal stage is from the beginning of the 9th week after fertilization and continues after birth. Introductory Maternity Nursing.
[9] The American Pregnancy Association
[dost?p 01.05.2016: http://americanpregnancy.org/while-pregnant/first-trimester/]

[10] Dzik J (2015) Ewolucyjna Biologia rozwoju. Instytut Paleobiologii PAN, Instytut Zoologii UW
[dost?p 01.05.2016: http://docplayer.pl/1355045-Ewolucyjna-biologia-rozwoju.html]

[11] Balerstet J, Sabath K (2004) Podstawy ewolucjonizmu. Operon, Gdynia.
[12] Br?borowicz GH (red.) Po?o?nictwo i ginekologia. Tom I. Wyd. Lekarskie PZWL.
[13] Steer P (2005) The epidemiology of preterm Latour. BJOG : International Journal of Obsterics and Gynaecology.
[14] Klimuszko B, Polczyk M (2002) Biologia 1, organizm cz?owieka jako zintegrowana ca?o??. Wyd. Edukacyjne Zofii Dobkowskiej, Warszawa.
[15] Holak E, Lewi?ski W, ?aszczyca M, Skirmuntt G, Walkiewicz J (2007) Biologia 2. Podr?cznik dla liceum ogólnokszta?c?cego. Operon, Gdynia.
[16] Lee SJ, Ralston HJ, Drey EA, Partridge JC, Rosen MA (2005) Fetal pain: a systematic multidisciplinary review of the evidence. 

tekst: Aleksandra Burdziej
przedruk ilustracji zgodnie z prawem prasowym (opracowanie naukowe)
© Marsz kobiet - Strajk kobiet 2016, www.protestkobiet.pl

 Jalen Reeves-Maybin Authentic Jersey

Diagnostyka prenatalna (cz. 1): Wprowadzenie

Wokó? diagnostyki prenatalnej naros?o wiele mitów. Wiele osób nie wie na czym ona polega, ale wypowiada si? o jej s?uszno?ci lub bezsensowno?ci. Z tym tematem wi??? si? ogromne emocje i cz?sto przes?aniaj? one merytoryczn? dyskusj?. Aby uporz?dkowa? wiedz? prezentujemy artyku? o tych badaniach, który podzielony zosta? na trzy partie - cz. 1 - wprowadzenie, cz. 2 - nieinwazyjne (przesiewowe) badania prenatalne oraz cz. 3 - inwazyjne (diagnostyczne) badania prenatalne.
Czytaj więcej

Badania i raporty