Antykoncepcja - metody kontroli płodności

Antykoncepcja to ?wiadoma kontrola nad p?odno?ci? i narodzinami dzieci za pomoc? nowoczesnych lub tradycyjnych metod zapobiegania ci??y. Sposoby zapobiegania ci??y s? zró?nicowane, a w zale?no?ci od zastosowanej metody skuteczno?? antykoncepcji jest wy?sza lub ni?sza. Zdecydowana wi?kszo?? ?rodków antykoncepcyjnych stosowana jest wy??cznie przez kobiety.

G?ówne metody antykoncepcyjne to:

  1. Antykoncepcja hormonalna
  2. Antykoncepcja mechaniczna
  3. Antykoncepcja chemiczna
  4. Metody naturalne (tradycyjne)
  5. Abstynencja seksualna
  6. Metody chirurgiczne (wazektomia i sterylizacja)
  7. Inne rozwi?zania

1. Antykoncepcja hormonalna

Antykoncepcj? hormonaln? stosuj? wy??cznie kobiety, jest to metoda o wysokiej skuteczno?ci, cho? nale?y pami?ta? o tym, ?e ?rodki hormonalne musz? by? dopasowane indywidualnie dla ka?dej osoby. ?le dobrana tego rodzaju antykoncepcja mo?e wywo?ywa? skutki uboczne, takie jak np. ból piersi czy obfite miesi?czki. Dzia?anie tych ?rodków antykoncepcyjnych opiera si? na tym, ?e podawane hormony wstrzymuj? przez okre?lony czas owulacj? i zag?szczaj? ?luz na szyjce macicy uniemo?liwiaj?c tym samym zap?odnienie.

Rodzaje antykoncepcji hormonalnej:

  • tabletki antykoncepcyjne zawieraj?ce estrogen lub progestagen;
  • zastrzyk antykoncepcyjny zawieraj?cy progestagen (polecany m.in. dla kobiet karmi?cych piersi?);
  • plastry antykoncepcyjne uwalniaj?ce przez skór? estrogen i progestagen do krwiobiegu;
  • tabletka "dzie? po" (postkoitalna) za?ywana po stosunku - to tzw. antykoncepcja awaryjna, któr? mo?na zastosowa? maksymalnie do pi?ciu dni po niezabezpieczonym stosunku (antykoncepcja postkoitalna nie jest ?rodkiem poronnym!);
  • chip antykoncepcyjny (implant antykoncepcyjny) aplikowany pod skór? i uwalniaj?cy progestagen do krwioobiegu.

2. Antykoncepcja mechaniczna

Antykoncepcj? mechaniczn? stosuj? zarówno kobiety, jak i m??czyzni. Metoda ta nie pozwala plemnikom trafi? do macicy, stawaj?c im fizyczn? barier?. Antykoncepcja mechaniczna ma mniejsz? skuteczno?? w porównaniu z antykoncepcj? hormonaln?, a ponadto obarczona jest ryzykiem mechanicznego uszkodzenia zastosowanego ?rodka.

Rodzaje antykoncepcji mechanicznej:

  • prezerwatywa – bardzo popularna metoda antykoncepcji mechanicznej, wyst?puj?ca w wersji dla m??czyzn (kondom) i dla kobiet (femidom). W Polsce prezerwatywa kobieca jest rzadko stosowana (femidom wykonany jest z nieuczulaj?cego materia?u - nitrylu, a produkty starszej generacji produkowane by?y z poliuretanu). Dzia?anie prezerwatyw wszystkich typów opiera si? na fizycznym uniemo?liwieniu wp?yni?cia spermy do organizmu partnerki/partnera. Prezerwatyw u?ywa si? nie tylko w celu zapobiegni?cia ci??y, ale tak?e w zabezpieczeniu przed chorobami wenerycznymi i innymi przenoszonymi drog? p?ciow?, w tym przed zara?eniem wirusem HIV;
  • wk?adka domaciczna (spirala) zak?adana jest przez lekarza ginekologa – technika dzia?ania spirali polega na tym, ?e mechanicznie a tak?e z powodu materia?u, z którego jest stworzona spirala (srebro lub mied?), radykalnie zmniejsza si? ruchliwo?? plemników oraz nie dopuszcza si? do zagnie?d?enia si? w macicy ju? zap?odnionego jajeczka;
  • b?ona dopochwowa (diafragma) zak?adana na 6 godzin przed stosunkiem i wyjmowana nie wcze?niej ni? 6 godzin po jego odbyciu. Pó?kolista b?ona wykonana jest z gumy, a jej kraw?dzie stanowi powlekany metalowy pier?cie? podatny na zginanie. Diafragma ma w sobie specjalne wg??bienie na ?rodek plemnikobójczy. Zadaniem b?ony dopochwowej jest blokowanie dotarcia plemników do macicy i jajowodów. Diafragmy praktycznie s? niedost?pne w Polsce.
  • kapturek naszyjkowy – wykonane z silikonu lub gumy zabezpieczenie zak?adane na szyjk? macicy (te o bardziej p?askich kszta?tach zakrywaj? szyjk? macicy i dodatkowo przylegaj? do ?cianek pochwy). Mog? by? stosowane wielokrotnie. S? bardzo trudno dost?pne w Polsce

Uwaga, skuteczno?? prezerwatyw, b?on pochwowych czy kapturków naszyjkowych wzrasta, je?li stosuje si? je jednocze?nie ze ?rodkami plemnikobójczymi.

3. Antykoncepcja chemiczna

Antykoncepcj? chemiczn? stosuje si? na ok. 10 minut przed stosunkiem seksualnym. Metoda jest ma?o skuteczna, dlatego tego rodzaju ?rodki najlepiej stosowa? równocze?nie z antykoncepcj? mechaniczn?.

Rodzaje antykoncepcji chemicznej:

  • kremy oraz ?ele plemnikobójcze
  • pianki antykoncepcyjne
  • globulki oraz g?bki dopochwowe

4. Metody naturalne (tradycyjne)

Metody naturalne (metody tradycyjne) charakteryzuje niska skuteczno?? w zapobieganiu zaj?cia w ci??? w porównaniu do metod nowoczesnych. Ponadto stosowanie ich nie zapobiega w ?aden sposób ryzyku zara?enia si? chorobami przenoszonymi drog? p?ciow?, w tym zara?eniu si? wirusem HIV.

Rodzaje metod naturalnych:

  • stosunek przerywany – metoda opieraj?ca si? na za?o?eniu przerwania stosunku tu? przed wytryskiem u m??czyzny, nale?y przy tym pami?ta?, ?e preejakulat, czyli wydzielina wydobywaj?ca si? z pr?cia jeszcze przed wytryskiem mo?e zawiera? plemniki, a poza tym m??czy?nie cz?sto nie udaje si? wycofa? penisa przed rozpocz?ciem wytrysku;
  • kalendarzyk ma??e?ski – tzw. metoda kalendarzowa polegaj?ca na wyliczeniu dni p?odnych u kobiety i powstrzymaniu si? od seksu w tym okresie;
  • karmienie piersi? – metoda polega na wykorzystaniu faktu, ?e je?li kobieta cz?sto karmi piersi? to owulacja nie nast?puje, wi?c ryzyko zaj?cia w ci??? zmniejsza si?, przy czym nale?y pami?ta?, ?e nie mo?na ca?kowicie wykluczy? mo?liwo?ci zap?odnienia podczas okresu laktacji.

5. Abstynencja seksualna

Abstynencja seksualna (wstrzemi??liwo?? seksualna, celibat) – powstrzymywanie si? od aktywno?ci seksualnej i uprawiania seksu. Pobudki zastosowania tej metody s? ró?ne, od powodów religijnych i spo?ecznych (np. ch?? zachowania dziewictwa i pozostania prawiczkiem do ?lubu), fizjologicznych (np. z powodu wad narz?dów p?ciowych czy odczuwania bólu), psychologicznych (np. w efekcie traumy po gwa?cie lub problemów psychologicznych w rodzaju erotofobii), losowych, a? po powody filozoficzne i ?wiatopogl?dowe (np. przemy?lan?, ?wiadom? decyzj? o nieuprawianiu seksu).

Nale?y przy tym pami?ta?, ?e promocja abstynencji seksualnej nie zmniejsza liczby nastolatek, które zachodz? w ci???. Natomiast brak odpowiedniej edukacji seksualnej mo?e spowodowa? wzrost niechcianych ci?? u osób bardzo m?odych, które nie rozró?niaj? efektów pe?nego stosunku seksualnego od efektów tzw. innych zachowa? seksualnych doprowadzaj?cych do bezpo?redniego wprowadzenia nasienia do dróg rodnych kobiety.

6. Metody chirurgiczne

Metody chirurgiczne s? najbardziej skutecznymi metodami antykoncepcji i daj? 100% gwarancj? nie zaj?cia w ci???. To nieskomplikowane zabiegi chirurgiczne nazywane sterylizacj?, które s? tzw. trwa?? antykoncepcj?.

Rodzaje metod chirurgicznych:

  • wazektomia - stosowana u m??czyzn metoda polegaj?ca na podwi?zaniu nasieniowodów. Zabieg ten nie wp?ywa na jako?? stosunku seksualnego i nie jest zwi?zany z ?adn? ingerencj? usuwania narz?dów p?ciowych;
  • sterylizacja - stosowana u kobiet metoda polegaj?ca na przeci?ciu i podwi?zaniu jajowodów. Sterylizacja kobiety nie powoduje zmian hormonalnych, nie ma tak?e wp?ywu na obni?enie pop?du p?ciowego czy na jako?? stosunku seksualnego. Przeprowadzany operacyjnie lub laparoskopowo zabieg jest nieodwracalny.

Polskie prawo nie przewiduje dobrowolnej mo?liwo?ci wykonywania sterylizacji zarówno u kobiet, jak i u m??czyzn.

7. Inne rozwi?zania

W?ród innych metod kontroli p?odno?ci znajdujemy tak?e te, których nie mo?na nazwa? metodami antykoncepcyjnymi, ale wp?ywaj? one na mo?liwo?? odbywania stosunków seksualnych lub na pop?d seksualny.

S? nimi:

  • kastracja chemiczna – metoda polegaj?ca na obni?eniu pop?du p?ciowego poprzez podanie odpowiednich leków (cyproteronu). Kastracja chemiczna stosowana w leczeniu gwa?cicieli oraz innych gro?nych przest?pców seksualnych (np. pedofili). U?ywa si? jej równie? w procesie zmiany p?ci, bo podawany m??czyznom cyproteron wywo?uje niewra?liwo?? na produkowane przez organizm hormony, w tym testosteron, co w efekcie zmniejsza pop?d seksualny;
  • kastracja fizyczna (wytrzebienie) – metoda polegaj?ca na usuni?ciu narz?dów p?ciowych, czyli chirurgicznej amputacji. Kastracja powoduje niep?odno?? i zaburzenia funkcjonowania uk?adu hormonalnego. Kastracj? fizyczn? przeprowadza si? obecnie w przypadkach onkologicznych (np. wykrycia raka j?dra czy raka jajnika). Prawo polskie nie przewiduje mo?liwo?ci dobrowolnej kastracji fizycznej.

opracowanie: Maria Strelbickaya,
wspó?praca JA WI, KS

 Radko Gudas Jersey