Antykoncepcja kiedyś i dziś

Krytykowanie lub milczenie na temat antykoncepcji t?umaczy? mo?na przede wszystkim postrzeganiem seksualno?ci cz?owieka wy??cznie w kategoriach reprodukcyjnych, podczas gdy przyjemno?? czerpana z aktu seksualnego jest traktowana przez wiele ?rodowisk (np. religijnych, spo?ecznych, ideologicznych czy wr?cz politycznych) nieprzychylnie. Szczególnie kobiet nigdy specjalnie nie zach?cano do odnajdywania satysfakcji w seksie, bo mia? on s?u?y? jedynie sp?odzeniu potomstwa. Co wi?cej, historia pokazuje, ?e te kobiety, które próbowa?y zasi?gn?? informacji na temat metod kontroli urodze?, oskar?ano o rozwi?z?o?? i niemoralno??. W efekcie w Polsce antykoncepcja sta?a si? tematem bardziej wstydliwym, ni? usuni?cie ci??y, co niew?tpliwie wp?yn??o na stan wiedzy Polaków o metodach zapobiegania ci??y.

Ale czasy mocno si? zmieni?y. W 2009 r. przeprowadzono badania ankietowe, z których wynika?o, ?e ponad 61% Polek stosuje antykoncepcj? [GUS, za: W?siewicz-Wejbert]. Okaza?o si? te?, ?e w ci?gu 13 lat zmniejszy?a si? liczba osób stosuj?cych kalendarzyk ma??e?ski, a zwi?kszy?a tych u?ywaj?cych bardziej skutecznych metod: pigu?ek i innych ?rodków hormonalnych oraz prezerwatyw. Nadal jednak a? 20% badanych polega tylko na stosunku przerywanym, którego skuteczno?? w zapobieganiu ci??y jest zdecydowanie w?tpliwa [Izdebski, 2012, za: W?siewicz-Wejbert].

Warto zauwa?y?, ?e zdaniem Polaków stosowanie nowoczesnych metod antykoncepcji dowodzi dojrza?o?ci psychicznej, zapobiega niektórym chorobom, aborcji, ogranicza narodziny niechcianych dzieci [Kultys, 2005, za: W?siewicz-Wejbert 2015]. A tymczasem ludzie cz?sto nie s? zaznajomieni nie tylko z dzia?aniem poszczególnych metod antykoncepcji, ale nawet nie potrafi? prawid?owo oceni? ich skuteczno?ci! W wielu rodzinach nie podejmuje si? tematu seksu i antykoncepcji, zaj?cia z wychowania do ?ycia w rodzinie w szko?ach niekoniecznie do tego ?ycia wychowuj?, za? dost?p do lekarzy i wiedzy medycznej jest znacznie utrudniony. Bowiem paradoksalnie w ?wietle polskiego prawa, seks mog? uprawia? osoby powy?ej 15 roku ?ycia, jednak te same osoby bez zgody prawnego opiekuna nie mog? pój?? do ginekologa, seksuologa lub urologa, wykona? bada? na obecno?? chorób przenoszonych drog? p?ciow?, czy stosowa? nowoczesnych metod antykoncepcyjnych.

Inn? wa?n? spraw? jest koszt nowoczesnych ?rodków antykoncepcyjnych. Nie s? one refundowane a ich cena niejednokrotnie przekracza mo?liwo?ci finansowe osób nimi zainteresowanych.

M?odzie? fizycznie dojrzewa obecnie szybciej ni? kiedy?, ale dojrza?o?? cia?a nie idzie w parze z dojrza?o?ci? seksualn?. Brak im do?wiadczenia, wiedzy, wyobra?ni. Dlatego te? m?odzi bardzo cz?sto pope?niaj? b??dy (np. mylnie uwa?aj?c, ?e stosunek przerywany chroni przed chorobami wenerycznymi), albo podejmuj? zachowania ryzykowne w seksie, np. nie zabezpieczaj? si? podejmuj?c kontakty seksualne (wed?ug danych z 2006 r. by?a to a? po?owa nastolatków!). W efekcie 5% wszystkich ci??arnych stanowi? nastoletnie dziewcz?ta [Izdebski, 2006 i 2011 za: W?siewicz-Wejbert].

Problem niedostatecznej wiedzy nie dotyczy wy??cznie nastolatków, ale i m?odych doros?ych; badania przeprowadzone w latach 2004-2007 na grupie ?ódzkich studentów pokaza?y, ?e 60% z nich nie wie, w którym dniu cyklu miesi?cznego kobiety istnieje najwi?ksze prawdopodobie?stwo zaj?cia w ci??? [W?siewicz-Wejbert, 2010, za: W?siewicz-Wejbert, 2015]. Co ciekawe, ci sami studenci byli zwolennikami szerokiego dost?pu do antykoncepcji, nie wy??czaj?c osób wierz?cych.

Kontrowersje budzi tak?e temat dost?pno?ci pigu?ki za?ywanej po stosunku, tzw. antykoncepcji awaryjnej (pigu?ka „dzie? po” – przyp. red.). Mo?na j? stosowa? tylko w wyj?tkowej sytuacji, gdy inne metody zawiod?, poniewa?  nie jest oboj?tna dla zdrowia kobiety. Na pocz?tku 2015 r. pigu?ki te zosta?y dopuszczone do sprzeda?y bez recepty przez Europejsk? Komisj? ds. Leków, co spotka?o si? ze sprzeciwem ze strony polskiego rz?du z ministrem zdrowia na czele. W teorii taki lek mo?e kupi? ka?da osoba maj?ca wi?cej ni? 15 lat. A praktyka jest taka, ?e lekarze nie zawsze informuj? pacjentki o mo?liwo?ci kupna pigu?ki „dzie? po” bez recepty, kiedy te zg?aszaj? si? do nich z pro?b? o wypisanie takiej recepty. Co wi?cej, farmaceuta tak?e mo?e odmówi? sprzeda?y pigu?ki zas?aniaj?c si? klauzul? sumienia, mimo ?e zgodno?? z prawem takiego post?powania jest dyskusyjna. Wystarczy jednak, ?e farmaceuta sk?amie, i? pigu?ek „nie ma na stanie”. Mieszkanka du?ego miasta ma opcj? wybrania si? do innej apteki, jednak kobiety z ma?ych miejscowo?ci, które spotkaj? si? z odmow? w jedynej aptece w okolicy, ju? nie. A w przypadku pigu?ki „dzie? po” czas, który up?yn?? od stosunku do za?ycia leku ma ogromne znaczenie dla jego efektywno?ci, dlatego przeci?ganie procesu uzyskania jej zmniejsza szanse kobiet na unikni?cie niechcianej ci??y. 

Ju? od lat w Polsce prowadzone s? kampanie informacyjne dotycz?ce edukacji seksualnej i antykoncepcji, przede wszystkim z inicjatywy organizacji pozarz?dowych (np. przez Grup? Edukatorów Seksualnych „Ponton” istniej?c? przy Federacji na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny, czy przez Towarzystwo Rozwoju Rodziny). Niestety, pa?stwowe instytucje nie czuwaj? nad jako?ci? dost?pu do poradnictwa seksualnego ani nie sprawdzaj? poziomu korzystania z nich. W naszym kraju nie ma te? obowi?zku powszechnej edukacji seksualnej w szkole, brakuje  przygotowanej do tego zadania kadry. W efekcie m?odzi Polacy czerpi? wiedz? o seksie z filmów pornograficznych i od znajomych.

Anna Koli?ska

Literatura:

Merks, P., Szcz??niak, K., ?wieczkowski, D., Blicharska, E., Paluch, A., Olszewska, A., Ka?mierczak, J., Dehili, C., Krysi?ski, J. (2015). Klauzula sumienia dla farmaceutów w ?rodowisku farmaceutów praktykuj?cych w Polsce i Wielkiej Brytanii. W: Farmacja Polska, 71(8). Warszawa; Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne.
[dost?p 01.05.2016: https://www.researchgate.net/profile/Damian_Swieczkowski/publication/280608952_Conscience_clause_for_pharmacists_from_the_perspective_of_pharmacists_working_in_Poland_and_in_the_United_Kingdom/links/55bddff208aec0e5f4446542.pdf]
Pacewicz-Biega?ska, J. (2013). Przemiany seksualno?ci nastolatków. W; Przegl?d Pedagogiczny nr 2 [wersja elektroniczna].
[dost?p 01.05.2016: http://repozytorium.ukw.edu.pl/handle/item/951]
Skrzypulec-Plinta, V., Drosdzol-Cop, A. (2012). Antykoncepcja u m?odocianych. W: Perinatologia,      Neonatologia i Ginekologia, tom 5 zeszyt 2. Pozna?: O?rodek Wydawnictw Naukowych.
[dost?p 01.05.2016: http://www.ptmp.com.pl/png/png5z2_2012/PNG52-04-Skrzypulec.pdf]
W?siewicz-Wejbert, E. (2015). Antykoncepcja jako tabu. O niewa?no?ci tego, co wa?ne. W: Tera?niejszo?? – Cz?owiek – Edukacja 4 (72). Wroc?aw: Wydawnictwo Naukowe Dolno?l?skiej Szko?y Wy?szej.
[dost?p 01.05.2016: http://terazniejszosc.dsw.edu.pl/fileadmin/user_upload/wydawnictwo/TCE/2015_72_5.pdf]

?ród?a internetowe:

"Czy aptekarz ma prawo odmówi? sprzeda?y pigu?ki po?"
[dost?p 01.05.2016: http://www.kobietaxl.pl/prawo-i-polityka/czy-aptekarz-ma-prawo-odmowic-sprzedazy-pigulki-dzien-po.html]
"Tabletki po: jak dzia?aj? i ile kosztuj??"
[dost?p 01.05.2016: http://www.poradnikzdrowie.pl/seks/antykoncepcja/tabletka-po-jak-dzialaja-ile-kosztuja_41734.html]
"Za trzy miesi?ce pigu?ki „dzie? po” nie b?d? ju? dost?pne bez recepty?"
[dost?p 01.05.2016: http://natemat.pl/175287,minister-zdrowia-chce-przywrocic-normalnosc-za-trzy-miesiace-pigulki-dzien-po-nie-beda-juz-dostepne-bez-recepty]
"20 lat ustawy antyaborcyjnej w Polsce. Raport 2013 Federacji na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny"
[dost?p 01.05.2016: http://www.federa.org.pl/dokumenty_pdf/raporty/raport_federacja_2013.pdf]

tekst: Anna Koli?ska
© Protest kobiet 2016, www.protestkobiet.pl

 Anthony DeAngelo Jersey