Historia polskiego prawa dotyczącego aborcji

Na przestrzeni lat przerywanie ci??y mia?o ró?ny status w polskim prawie. Poni?ej opisane zosta?y najwa?niejsze zmiany prawne dotycz?ce aborcji po II wojnie ?wiatowej.

W 1950 r., wraz z ustaw? o zawodzie lekarza, wprowadzono wymóg potwierdzania przez komisj? lekarsk? medycznych wskaza? do przerwania ci??y lub przed?o?enia za?wiadczenia prokuratora, ?e ci??a jest rezultatem czynu zabronionego.

W 1956 r., decyzj? w?adz socjalistycznych aborcja w Polsce sta?a si? legalna. Zezwolenie na tego typu zabiegi nie wynika?o bynajmniej z uznania praw kobiet do stanowienia o swojej seksualno?ci, ale podyktowane by?o przede wszystkim ch?ci? ograniczenia ilo?ci niechcianych ci??, szczególnie w?ród biedniejszych warstw spo?ecznych.

Tak wi?c przez prawie 40 lat kobiety mog?y bez wi?kszych przeszkód dokonywa? aborcji, nie tylko ze wskaza? medycznych. W praktyce wi?kszo?? kobiet, chc?c zachowa? zabieg w tajemnicy, wola?a nie zg?asza? si? do publicznych szpitali, ale wykona? go odp?atnie w podziemiu aborcyjnym. Ponadto dost?p do legalnej aborcji by? znacznie utrudniony dla kobiet z terenów wiejskich i ma?ych miast.

?rodowiska ko?cielne, d???c do delegalizacji aborcji, z?o?y?y w 1958 r. apelacj? do Sejmu. Pó?niej, w latach 80., wspólnie z tzw. ruchem „pro-life”, Ko?ció? rozpocz?? dzia?ania przeciwko aborcji. ?rodowiska te opracowa?y tak?e projekt, którego zapisy sta?y si? podstaw? uchwalonej w 1993 r. Ustawy o planowaniu rodziny, ochronie p?odu ludzkiego i warunkach dopuszczalno?ci przerywania ci??y. W ?wietle ustawy, zwanej tak?e „ustaw? antyaborcyjn?”, aborcja sta?a si? praktycznie ca?kowicie zakazana.

Warto w tym miejscu zauwa?y?, ?e niemal jednog?o?ne uchwalenie ustawy, pomimo ogromnego sprzeciwu Polaków, zw?aszcza kobiet [Sejm zlekcewa?y? wówczas 1,7 mln zebranych w?ród obywateli podpisów pod ??daniem referendum – przyp. red.], ?wiadczy o ogromnym wp?ywie Ko?cio?a na ?ycie polityczne Polski.

W 1996 r. nast?pi? kolejny zwrot i wraz z doj?ciem do w?adzy socjaldemokratów ustawa zosta?a zliberalizowana. Zgodnie z jej nowym brzmieniem, aborcja ze wzgl?du na sytuacj? spo?eczn? by?a znów mo?liwa. Zezwalano na przerwanie ci??y w trzech przypadkach:
* zagro?enia dla ?ycia i zdrowia matki,
* wysokiego prawdopodobie?stwa powa?nego, nieodwracalnego uszkodzenia p?odu,
* pochodzenia ci??y z czynu zabronionego (np. kazirodztwa, gwa?tu).

Jednak wyrok Trybuna?u Konstytucyjnego z 1997 r., w którym uznano zmian? za niekonstytucyjn?, zmusi? rz?d do wycofania si? z projektu liberalizacji.

Nie bez znaczenia w kontek?cie zmian prawa dotycz?cego przerywania ci??y jest podpisanie w 1993 r., a wej?cie w ?ycie w 1998 r., konkordatu mi?dzy Rzeczpospolit? Polsk? a Stolic? Apostolsk?. Dokument ten ugruntowa? w?adz? Ko?cio?a w Polsce, a jego g?os w debacie politycznej sta? si? bardziej znacz?cy.

Koalicja lewicy w latach 2001-2005 (za premiera Leszka Millera) w obietnicach wyborczych proponowa?a m.in. liberalizacj? prawa aborcyjnego. Nie zosta?a ona spe?niona, poniewa? dosz?o do porozumienia koalicji rz?dz?cej z Ko?cio?em. Polega?o ono na tym, ?e Ko?ció? popar? wej?cie Polski do Unii Europejskiej, w zamian za odst?pienie od liberalizacji przepisów dotycz?cych dost?pu do aborcji. Sprzeciw ugrupowa? kobiecych na niewiele si? zda?. Warto wspomnie? jednak o tzw. „Li?cie stu kobiet” skierowanym w 2002 r. do Parlamentu Europejskiego. Swoje podpisy z?o?y?y pod nim m.in. prof. Maria Janion, Wis?awa Szymborska, Magdalena Abakanowicz, Agnieszka Holland, prof. Ewa ??towska, Krystyna Janda, prof. Irena Grudzi?ska-Gross, Henryka Bochniarz, Kora Jackowska, Olga Tokarczuk, Anda Rotenberg, Olga Lipi?ska i przedstawicielki licznych organizacji feministycznych.

Po kolejnych wyborach w 2005 r. powrócono do debaty. Najbardziej radykalne by?y wówczas g?osy partii konserwatywnych (np. Ligi Polskich Rodzin), domagaj?cych si? wprowadzenia ca?kowitego zakazu aborcji (co ciekawe, tylko 13% Polaków opowiada?o si? za tym rozwi?zaniem) poprzez dodanie do Konstytucji zapisu o prawnej ochronie ?ycia od momentu pocz?cia, ale ostatecznie do tego nie dosz?o. I cho? w Polsce obowi?zuje rozdzia? Ko?cio?a i pa?stwa, to argumenty natury religijnej zdawa?y si? dominowa? dyskusj? nad prawami reprodukcyjnymi Polaków. Ko?ció? tak?e odniós? si? do tematu, ale jego zdanie by?o bardziej wywa?one ni? polityków i zak?ada?o zachowanie status quo (czyli utrzymanie brzmienia ustawy z 1993 r.).

Ustawa z 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie p?odu ludzkiego i warunkach dopuszczalno?ci przerywania ci??y obowi?zuje do dzisiaj. Wnioski z bada? dotycz?cych konsekwencji obowi?zuj?cego prawa, przeprowadzonych przez Federacj? na Rzecz Kobiet i Planowania Rodziny, s? takie, ?e obowi?zuj?ce prawo najpewniej nie wp?yn??o na zmniejszenie liczby aborcji przeprowadzanych w podziemiu aborcyjnym, a legalne aborcje rzadko kiedy s? wykonywane. Po pierwsze dlatego, ?e wiedza personelu na temat warunków dopuszczalno?ci przerwania ci??y jest niewystarczaj?ca. Po drugie, poniewa? lekarze powo?uj? si? na klauzul? sumienia i odsy?aj? pacjentki z jednej placówki do drugiej, tym samym zmniejszaj?c ich szanse na legalne przerwanie ci??y.

Raport Human Rights Watch z 2010 r. stwierdza, ?e w Polsce obecnie obowi?zuj? jedne z najbardziej restrykcyjnych przepisów aborcyjnych. Wed?ug Europejskiego Trybuna?u Praw Cz?owieka, obowi?zuj?ce przepisy naruszaj? zakaz nieludzkiego traktowania osób i prawo do prywatno?ci oraz ?ycia rodzinnego.

Anna Koli?ska

© Anna Koli?ska, Protest kobiet 2016, www.protestkobiet.pl

?ród?a:

Heinen, J., Portet, S. (2009). Religia, polityka i równo?? p?ci w Polsce. Ko?cowy raport badawczy podsumowuj?cy projekt „Religion, Politics and Gender Equality” [wersja elektroniczna]. Dost?p 29.07.2016: http://szczepan.waw.pl/content/files/Raport%20Fundacji%20H.%20Boella.pdf
Ewolucja prawa aborcyjnego w Polsce w latach 1932-2013. Dost?p 29.07.2016: http://okiem-prawniczki.blogspot.com/2014/07/normal-0-21-false-false-false-pl-x-none.html
Human Rights Watch, World Report 2010 – Poland. Dost?p 29.07.2016: http://www.refworld.org/docid/4b586ce52b.html
List Stu Kobiet. Dost?p 29.07.2016: http://www.zgapa.pl/zgapedia/List_Stu_Kobiet.html
20 lat ustawy antyaborcyjnej w Polsce. Raport 2013 Federacji na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny. Dost?p 29.07.2016: http://www.federa.org.pl/dokumenty_pdf/raporty/raport_federacja_2013.pdf

 

 

 Dale Hawerchuk Authentic Jersey

Badania i raporty