Psychologiczne konsekwencje aborcji: prawda czy fałsz?

Celem niniejszego opracowania jest omówienie zagadnienia wyst?powania konsekwencji psychologicznych aborcji w ?wietle bada? naukowych przeprowadzanych g?ównie w Stanach Zjednoczonych.

 

„Syndrom poaborcyjny”

U kobiet, które dokona?y aborcji, zaobserwowa? mo?na szerokie spektrum reakcji: od silnych, klinicznie znacz?cych zaburze?, poprzez umiarkowanie negatywne emocje, neutralne, a? po ulg? i poczucie dokonania s?usznego wyboru. Ka?da kobieta reaguje inaczej, ale mediach mo?na si? spotka? ze zwrotem „syndrom poaborcyjny”, na okre?lenie zespo?u objawów psychiatrycznych, charakterystycznych dla kobiet po zabiegu przerwania ci??y. Istniej? co prawda badania, które dowodzi?y istnienia takiego syndromu, lecz cechowa?y si? one licznymi niedoci?gni?ciami metodologicznymi (m.in. nieodpowiednim doborem próby do bada?, niedostateczn? kontrol? innych zmiennych, nieprawid?owo?ciami w analizie statystycznej) oraz b??dami w interpretacji wyników. Z tego powodu rezultaty w nich uzyskane nie mog? by? uznane za wiarygodne, a tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia, ?e samo przerwanie ci??y jest przyczyn? powstawania konkretnego zespo?u zaburze? psychicznych [Robinson i in., 2009].

Co zwi?ksza prawdopodobie?stwo wyst?pienia problemów psychologicznych?

Znaczny odsetek kobiet odczuwa smutek i depresyjny nastrój po przerwaniu ci??y, jednak nie jest to regu?a [Coleman, Nelson, 1998]. Co wi?cej, emocje mog? by? inne bezpo?rednio po wykonaniu zabiegu, inne za? po d?u?szym czasie. Badania przeprowadzone na kobietach dwa lata po usuni?ciu niechcianej ci??y pokaza?y, ?e wi?kszo?? osób badanych nie do?wiadcza?a ?adnych problemów psychologicznych. U 1% przebadanych kobiet stwierdzono wyst?pienie zespo?u stresu pourazowego, jednak te osoby mia?y jeszcze przed przerwaniem ci??y stwierdzon? depresj? [Major i in., 2000].

Wcze?niejsze badania pokaza?y, ?e sk?onno?? do prze?ywania aborcji w sposób intensywny i negatywny emocjonalnie maj? te kobiety, które s? bardzo religijne, nie maj? wsparcia spo?ecznego i s? niepewne co do s?uszno?ci swojej decyzji o przerwaniu ci??y. Co wi?cej, u tych osób przykre emocje utrzymywa?y si? jeszcze d?ugo po wykonaniu zabiegu [Congleton, Calhoun, 1993]. 

Inni badacze potwierdzili powy?sze doniesienia w odniesieniu do roli wsparcia spo?ecznego i niepewno?ci decyzji. Speckhard i Rue [1992, za: Coleman, Nelson 1998] wykazali, ?e na zwi?kszone ryzyko wyst?pienia silnych negatywnych odczu? oraz problemów psychologicznych po dokonaniu aborcji nara?one s? osoby, które: posiadaj? ju? dzieci, mia?y wcze?niejsze aborcje, poddane by?y przerwaniu ci??y w drugim trymestrze, mia?y ju? wcze?niejsze problemy emocjonalne, spotka?y si? z uprzedzeniami ze strony personelu medycznego, s? bardzo m?ode lub maj? ambiwalentn? postaw? wzgl?dem aborcji. Co istotne, konflikt wewn?trzny wobec dokonania aborcji wymieniany jest jako jeden z najwa?niejszych czynników ryzyka. Nie chodzi o umiarkowany poziom niezdecydowania, obecny w pewnym stopniu u wi?kszo?ci kobiet poddaj?cych si? przerwaniu ci??y, ale o silne rozterki wywo?ane m.in. spo?ecznym pot?pieniem aborcji, brakiem wsparcia, trudn? sytuacj? materialn? czy w?asnymi przekonaniami. Potwierdzaj? to Congleton i Calhoun [1993]. Ich zdaniem brak wsparcia (bliskich, otoczenia, profesjonalistów) oraz negatywne ocenianie kobiet dokonuj?cych aborcji przez otoczenie i personel medyczny indukuje w nich poczucie winy.

W literaturze naukowej wskazuje si? tak?e na mo?liwo?? wyst?pienia negatywnych konsekwencji po usuni?ciu ci??y tak?e wtedy, gdy zarodek lub p?ód jest postrzegany przez kobiet? i/lub otoczenie jako „cz?owiek”, „dziecko”, a ci??arna jest do niego ju? emocjonalnie przywi?zana [Conklin, O'Connor, 1995, za: Coleman, Nelson 1998]. Do?? oczywistym wydaje si? w tym kontek?cie fakt, ?e postawa samej kobiety ma niebagatelne znaczenie dla emocjonalnego prze?ywania aborcji; kobiety wyznaj?ce przekonanie promuj?ce wybór (tzw. „pro-choice”) lepiej znosz? przerwanie ci??y ni? te, które opowiadaj? si? za ochron? ?ycia od pocz?cia (tzw. „pro-life”) [Coleman, Nelson, 1998].

Warto zaznaczy?, ?e i w tym wzgl?dzie mamy do czynienia z du?? rol? otoczenia spo?ecznego. Np.  manifesty ruchów antyaborcyjnych, maj?ce na celu obron? cz?owiecze?stwa zarodka, bazuj? na prostych, sugestywnych has?ach, a nawet na k?amstwach, które maj? wzmocni? emocjonalny przekaz (np. widniej?ce na transparentach zdj?cia rozcz?onkowanych zw?ok p?odów, nie maj?ce nic wspólnego z rzeczywist? procedur? przerwania ci??y). Tego typu przekazy, opieraj?ce si? na emocjach i zdecydowanie pot?piaj?ce kobiety które dokona?y lub chc? dokona? aborcji, czyni? im wiele szkód psychologicznych; wzbudzaj? wstyd, pot?guj? poczucie winy, co mo?e udaremnia? ich wysi?ki w powrocie do równowagi emocjonalnej po przerwaniu ci??y. Im bardziej kobieta zinternalizuje [internalizowa? – uznawa? obce pogl?dy za w?asne – przyp. red.] negatywn? ocen? dotycz?c? aborcji i niej samej, tym wy?sza jej podatno?? na wyst?pienie zaburze? psychologicznych po zabiegu [Major i in., 2009].

Bardzo rygorystycznie i dok?adnie przeprowadzone badania pokaza?y, ?e ryzyko wyst?pienia problemów psychicznych u kobiet, które dokona?y jednej, legalnej aborcji niechcianej ci??y w pierwszym trymestrze jest nie wi?ksze ni? u kobiet, które donosi?y ci??? i urodzi?y niechciane dziecko [Major i in., 2009]. Nieco inaczej sytuacja kszta?tuje si? w przypadku przerwania ci??y, gdy u p?odu stwierdzono powa?ne wady. Przeprowadzono kilka bada?, które pomimo metodologicznych zastrze?e? przynios?y zbli?one rezultaty: negatywne psychologiczne konsekwencje b?d?ce nast?pstwem aborcji w drugim trymestrze nie ró?ni?y si? od tych wyst?puj?cych w?ród kobiet, które dozna?y poronienia w drugim trymestrze, urodzi?y martwe dziecko, lub niemowl? umar?o wkrótce po porodzie [Iles, Gath, 1993, za: Major 2009].

Inne badania dowodz?, ?e wyst?pienie zaburze? psychologicznych po aborcji jest najbardziej prawdopodobne u osób, które przejawia?y ju? zaburzenia przed zabiegiem [Robinson i in., 2009]. Zaburzenia o których mowa by?y z kolei silnie zwi?zane z do?wiadczaniem w przesz?o?ci przemocy seksualnej. Dobrze udokumentowano zwi?zek bycia ofiar? przemocy z wyst?powaniem zespo?u stresu pourazowego, depresji, uzale?nie? czy samobójstwami. Zasadniczo, im wi?cej traumatycznych wydarze? do?wiadczy?a kobieta, tym wi?ksze prawdopodobie?stwo wyst?pienia problemów psychicznych w przysz?o?ci. Oczywi?cie nie bez znaczenia s? inne czynniki warunkuj?ce podatno?? na wyst?pienie zaburze?, takie jak osobowo??, sposób radzenia sobie ze stresem i wiele innych.

Wnioski

Reasumuj?c aborcja sama w sobie nie jest przyczyn? zaburze? psychicznych. Smutek, ?al, poczucie winy to normalne emocje, które mog? – ale nie musz? – pojawi? si? u kobiety po przerwaniu ci??y. Wyst?pienie powa?niejszych zaburze? o znaczeniu klinicznym zale?ne jest od wielu czynników i warunków istniej?cych przed lub w momencie terminacji ci??y. 

Krytyka otoczenia nie sprzyja procesowi powrotu do równowagi po przerwaniu ci??y. Konieczne jest przede wszystkim wsparcie otoczenia: bliskich, spo?ecze?stwa, personelu medycznego. Ze strony s?u?by zdrowia niezb?dne jest traktowanie dokonuj?cych aborcji kobiet z nale?nym im szacunkiem i delikatno?ci?, oraz zapewnienie im dok?adnych i prawdziwych informacji na temat zabiegu.

Nie mo?na jednak analizowa? stanu emocjonalnego kobiety po usuni?ciu ci??y w oderwaniu od historii jej zdrowia psychicznego; tym bardziej, ?e zaburzenia wyst?puj?ce przed przerwaniem ci??y zwi?kszaj? prawdopodobie?stwo wyst?pienia problemów ju? po nim. Nale?y wi?c zatem zrobi? wszystko, aby prawnie i spo?ecznie chroni? zdrowie kobiet. W szczególno?ci nale?y zapobiega? nadu?yciom seksualnym wobec nich, gdy? w?a?nie przemoc w sferze intymnej jest wa?nym czynnikiem powoduj?cym problemy psychologiczne.

Anna Koli?ska

Literatura:

Adler, N. E., David, H. P., Major, B. N., Roth, S. H., Russo, N. F., Wyatt, G. E. (1992). Psychological Factors in Abortion. A Review [Electronic version]. W: American Psychologist, 47(10), 1194-1204. 
Coleman, P. K., Nelson, E. S. (1998). The quality of abortion decisions and college students' reports of post-abortion emotional sequelae and abortion attitudes. [Electronic version]. W: Journal of Social and Clinical Psychology, 17 (4), 425-442.
Congleton, G. K., Calhoun, L. G. (1993). Post-abotion perceptions: a comparison of self-identified distressed and nondistressed populations [Electronic version]. W: The International Journal of Social Psychiatry, 39 (4), 255-265.
Dadlez, E. M., Andrews, W. L. (2010). Post-Abortion Syndrome: creating an affliction [Electronic version]. W: Bioethics, 24(9), 445-452.
Major, B. N., Appelbaum, M., Beckman, L., Dutton, M. A., Russo, N. F., West, C. (2009). Abortion and Mental Health. Evaluating the Evidence [Electronic version]. W: American Psychologist, 64(9), 863-890.
Major, B., Cozzarelli, C., Cooper, L., Zubek, J., Richards, C., Wilhite, M., Gramzow, R. H. (2000). Psychological Responses of Women After First-Trimester Abortion. W: Archives of General Psychiatry, 57, 777-784.  
Robinson, G.E., Stotland, N. L., Russo, N. F., Lang, J. A., Occhiogrosso, M. (2009). Is There an „Abortion Trauma Syndrome”? Critiquing the Evidence [Electronic version]. W: Harvard Review of Psychiatry, 17(4).
Stotland, N. (1992). The Myth of the Abortion Trauma Syndrome [Electronic version]. W: The Journal of the American Medical Association, 268(15).

Inne ?ród?a:

Zdj?cia z manifestacji ruchu antyaborcyjnego: https://www.facebook.com/FundacjaProPrawoDoZyciaWroclaw/photos

tekst: Anna Koli?ska
© Protest kobiet 2016, www.protestkobiet.pl

 Klim Kostin Womens Jersey

Badania i raporty