Psychologiczne konsekwencje aborcji: prawda czy fałsz?

Celem niniejszego opracowania jest omówienie zagadnienia występowania konsekwencji psychologicznych aborcji w świetle badań naukowych przeprowadzanych głównie w Stanach Zjednoczonych.

 

„Syndrom poaborcyjny”

U kobiet, które dokonały aborcji, zaobserwować można szerokie spektrum reakcji: od silnych, klinicznie znaczących zaburzeń, poprzez umiarkowanie negatywne emocje, neutralne, aż po ulgę i poczucie dokonania słusznego wyboru. Każda kobieta reaguje inaczej, ale mediach można się spotkać ze zwrotem „syndrom poaborcyjny”, na określenie zespołu objawów psychiatrycznych, charakterystycznych dla kobiet po zabiegu przerwania ciąży. Istnieją co prawda badania, które dowodziły istnienia takiego syndromu, lecz cechowały się one licznymi niedociągnięciami metodologicznymi (m.in. nieodpowiednim doborem próby do badań, niedostateczną kontrolą innych zmiennych, nieprawidłowościami w analizie statystycznej) oraz błędami w interpretacji wyników. Z tego powodu rezultaty w nich uzyskane nie mogą być uznane za wiarygodne, a tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia, że samo przerwanie ciąży jest przyczyną powstawania konkretnego zespołu zaburzeń psychicznych [Robinson i in., 2009].

Co zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia problemów psychologicznych?

Znaczny odsetek kobiet odczuwa smutek i depresyjny nastrój po przerwaniu ciąży, jednak nie jest to reguła [Coleman, Nelson, 1998]. Co więcej, emocje mogą być inne bezpośrednio po wykonaniu zabiegu, inne zaś po dłuższym czasie. Badania przeprowadzone na kobietach dwa lata po usunięciu niechcianej ciąży pokazały, że większość osób badanych nie doświadczała żadnych problemów psychologicznych. U 1% przebadanych kobiet stwierdzono wystąpienie zespołu stresu pourazowego, jednak te osoby miały jeszcze przed przerwaniem ciąży stwierdzoną depresję [Major i in., 2000].

Wcześniejsze badania pokazały, że skłonność do przeżywania aborcji w sposób intensywny i negatywny emocjonalnie mają te kobiety, które są bardzo religijne, nie mają wsparcia społecznego i są niepewne co do słuszności swojej decyzji o przerwaniu ciąży. Co więcej, u tych osób przykre emocje utrzymywały się jeszcze długo po wykonaniu zabiegu [Congleton, Calhoun, 1993]. 

Inni badacze potwierdzili powyższe doniesienia w odniesieniu do roli wsparcia społecznego i niepewności decyzji. Speckhard i Rue [1992, za: Coleman, Nelson 1998] wykazali, że na zwiększone ryzyko wystąpienia silnych negatywnych odczuć oraz problemów psychologicznych po dokonaniu aborcji narażone są osoby, które: posiadają już dzieci, miały wcześniejsze aborcje, poddane były przerwaniu ciąży w drugim trymestrze, miały już wcześniejsze problemy emocjonalne, spotkały się z uprzedzeniami ze strony personelu medycznego, są bardzo młode lub mają ambiwalentną postawę względem aborcji. Co istotne, konflikt wewnętrzny wobec dokonania aborcji wymieniany jest jako jeden z najważniejszych czynników ryzyka. Nie chodzi o umiarkowany poziom niezdecydowania, obecny w pewnym stopniu u większości kobiet poddających się przerwaniu ciąży, ale o silne rozterki wywołane m.in. społecznym potępieniem aborcji, brakiem wsparcia, trudną sytuację materialną czy własnymi przekonaniami. Potwierdzają to Congleton i Calhoun [1993]. Ich zdaniem brak wsparcia (bliskich, otoczenia, profesjonalistów) oraz negatywne ocenianie kobiet dokonujących aborcji przez otoczenie i personel medyczny indukuje w nich poczucie winy.

W literaturze naukowej wskazuje się także na możliwość wystąpienia negatywnych konsekwencji po usunięciu ciąży także wtedy, gdy zarodek lub płód jest postrzegany przez kobietę i/lub otoczenie jako „człowiek”, „dziecko”, a ciężarna jest do niego już emocjonalnie przywiązana [Conklin, O'Connor, 1995, za: Coleman, Nelson 1998]. Dość oczywistym wydaje się w tym kontekście fakt, że postawa samej kobiety ma niebagatelne znaczenie dla emocjonalnego przeżywania aborcji; kobiety wyznające przekonanie promujące wybór (tzw. „pro-choice”) lepiej znoszą przerwanie ciąży niż te, które opowiadają się za ochroną życia od poczęcia (tzw. „pro-life”) [Coleman, Nelson, 1998].

Warto zaznaczyć, że i w tym względzie mamy do czynienia z dużą rolą otoczenia społecznego. Np.  manifesty ruchów antyaborcyjnych, mające na celu obronę człowieczeństwa zarodka, bazują na prostych, sugestywnych hasłach, a nawet na kłamstwach, które mają wzmocnić emocjonalny przekaz (np. widniejące na transparentach zdjęcia rozczłonkowanych zwłok płodów, nie mające nic wspólnego z rzeczywistą procedurą przerwania ciąży). Tego typu przekazy, opierające się na emocjach i zdecydowanie potępiające kobiety które dokonały lub chcą dokonać aborcji, czynią im wiele szkód psychologicznych; wzbudzają wstyd, potęgują poczucie winy, co może udaremniać ich wysiłki w powrocie do równowagi emocjonalnej po przerwaniu ciąży. Im bardziej kobieta zinternalizuje [internalizować – uznawać obce poglądy za własne – przyp. red.] negatywną ocenę dotyczącą aborcji i niej samej, tym wyższa jej podatność na wystąpienie zaburzeń psychologicznych po zabiegu [Major i in., 2009].

Bardzo rygorystycznie i dokładnie przeprowadzone badania pokazały, że ryzyko wystąpienia problemów psychicznych u kobiet, które dokonały jednej, legalnej aborcji niechcianej ciąży w pierwszym trymestrze jest nie większe niż u kobiet, które donosiły ciążę i urodziły niechciane dziecko [Major i in., 2009]. Nieco inaczej sytuacja kształtuje się w przypadku przerwania ciąży, gdy u płodu stwierdzono poważne wady. Przeprowadzono kilka badań, które pomimo metodologicznych zastrzeżeń przyniosły zbliżone rezultaty: negatywne psychologiczne konsekwencje będące następstwem aborcji w drugim trymestrze nie różniły się od tych występujących wśród kobiet, które doznały poronienia w drugim trymestrze, urodziły martwe dziecko, lub niemowlę umarło wkrótce po porodzie [Iles, Gath, 1993, za: Major 2009].

Inne badania dowodzą, że wystąpienie zaburzeń psychologicznych po aborcji jest najbardziej prawdopodobne u osób, które przejawiały już zaburzenia przed zabiegiem [Robinson i in., 2009]. Zaburzenia o których mowa były z kolei silnie związane z doświadczaniem w przeszłości przemocy seksualnej. Dobrze udokumentowano związek bycia ofiarą przemocy z występowaniem zespołu stresu pourazowego, depresji, uzależnień czy samobójstwami. Zasadniczo, im więcej traumatycznych wydarzeń doświadczyła kobieta, tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia problemów psychicznych w przyszłości. Oczywiście nie bez znaczenia są inne czynniki warunkujące podatność na wystąpienie zaburzeń, takie jak osobowość, sposób radzenia sobie ze stresem i wiele innych.

Wnioski

Reasumując aborcja sama w sobie nie jest przyczyną zaburzeń psychicznych. Smutek, żal, poczucie winy to normalne emocje, które mogą – ale nie muszą – pojawić się u kobiety po przerwaniu ciąży. Wystąpienie poważniejszych zaburzeń o znaczeniu klinicznym zależne jest od wielu czynników i warunków istniejących przed lub w momencie terminacji ciąży. 

Krytyka otoczenia nie sprzyja procesowi powrotu do równowagi po przerwaniu ciąży. Konieczne jest przede wszystkim wsparcie otoczenia: bliskich, społeczeństwa, personelu medycznego. Ze strony służby zdrowia niezbędne jest traktowanie dokonujących aborcji kobiet z należnym im szacunkiem i delikatnością, oraz zapewnienie im dokładnych i prawdziwych informacji na temat zabiegu.

Nie można jednak analizować stanu emocjonalnego kobiety po usunięciu ciąży w oderwaniu od historii jej zdrowia psychicznego; tym bardziej, że zaburzenia występujące przed przerwaniem ciąży zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia problemów już po nim. Należy więc zatem zrobić wszystko, aby prawnie i społecznie chronić zdrowie kobiet. W szczególności należy zapobiegać nadużyciom seksualnym wobec nich, gdyż właśnie przemoc w sferze intymnej jest ważnym czynnikiem powodującym problemy psychologiczne.

Anna Kolińska

Literatura:

Adler, N. E., David, H. P., Major, B. N., Roth, S. H., Russo, N. F., Wyatt, G. E. (1992). Psychological Factors in Abortion. A Review [Electronic version]. W: American Psychologist, 47(10), 1194-1204. 
Coleman, P. K., Nelson, E. S. (1998). The quality of abortion decisions and college students' reports of post-abortion emotional sequelae and abortion attitudes. [Electronic version]. W: Journal of Social and Clinical Psychology, 17 (4), 425-442.
Congleton, G. K., Calhoun, L. G. (1993). Post-abotion perceptions: a comparison of self-identified distressed and nondistressed populations [Electronic version]. W: The International Journal of Social Psychiatry, 39 (4), 255-265.
Dadlez, E. M., Andrews, W. L. (2010). Post-Abortion Syndrome: creating an affliction [Electronic version]. W: Bioethics, 24(9), 445-452.
Major, B. N., Appelbaum, M., Beckman, L., Dutton, M. A., Russo, N. F., West, C. (2009). Abortion and Mental Health. Evaluating the Evidence [Electronic version]. W: American Psychologist, 64(9), 863-890.
Major, B., Cozzarelli, C., Cooper, L., Zubek, J., Richards, C., Wilhite, M., Gramzow, R. H. (2000). Psychological Responses of Women After First-Trimester Abortion. W: Archives of General Psychiatry, 57, 777-784.  
Robinson, G.E., Stotland, N. L., Russo, N. F., Lang, J. A., Occhiogrosso, M. (2009). Is There an „Abortion Trauma Syndrome”? Critiquing the Evidence [Electronic version]. W: Harvard Review of Psychiatry, 17(4).
Stotland, N. (1992). The Myth of the Abortion Trauma Syndrome [Electronic version]. W: The Journal of the American Medical Association, 268(15).

Inne źródła:

Zdjęcia z manifestacji ruchu antyaborcyjnego: https://www.facebook.com/FundacjaProPrawoDoZyciaWroclaw/photos

tekst: Anna Kolińska
© Protest kobiet 2016, www.protestkobiet.pl

Badania i raporty